Trần Thái Tông (chữ Hán: 陳太宗 9 tháng 7 năm 1218 – 5 mon 5 năm 1277), thương hiệu khai sinh là è Cảnh (陳煚), là vị hoàng đế thứ nhất của Hoàng triều è cổ nước Đại Việt. Ông giữ lại ngôi từ thời điểm ngày 10 tháng một năm 1226 cho tới ngày 30 tháng 3 năm 1258, sau đó làm Thái thượng hoàng cho tới khi khuất năm 1277.Bạn đang xem: Thái sư đầu tiên trong phòng trần


*

Trần Cảnh xuất hiện vào thời Lý, quê sinh sống làng Tức mang (Thiên Trường). Lên 7 tuổi, ông được bạn chú họ, Điện tiền chỉ huy sứ nai lưng Thủ Độ tiến cử làm đưa ra hậu chủ yếu chi ứng cục, phục dịch cho đàn bà hoàng bé dại tuổi Lý Chiêu Hoàng. Cuối năm 1225 – đầu năm mới 1226, è Thủ Độ buộc Lý Chiêu Hoàng cưới với nhường ngôi cho Trần Cảnh, tức nhà vua Trần Thái Tông. Tân hoàng đế mời phụ thân là nai lưng Thừa làm cho Thái thượng hoàng, è cổ Thủ Độ làm cho Thái sư, lại phong Chiêu Hoàng có tác dụng Chiêu Thánh Hoàng hậu.12 năm sau, è cổ Thủ Độ xay Thái Tông truất phế Chiêu Thánh bởi vì không sinh được fan kế vị, và lập chị Chiêu Thánh là Thuận Thiên lên thay. Thuận Thiên vốn là bà xã của anh Thái Tông là trần Liễu, với khi ấy đang có thai với trần Liễu 3 tháng. Bài toán này đã khiến cho Trần Liễu nổi loạn ở sông Cái, nhưng sau cùng bị thất thế, è Thủ Độ ý muốn giết tuy nhiên Thái Tông can thiệp, tha bị tiêu diệt cho anh mình.

Bạn đang xem: Thái sư đầu tiên của nhà trần

Cùng với Thượng hoàng trần Thừa (mất năm 1234) và Thái sư nai lưng Thủ Độ (mất năm 1264), trằn Thái Tông đã tiến hành cải tổ vẻ ngoài pháp, hành chính, đôi khi khuyến khích nông, thương nghiệp và cải tiến và phát triển nền giáo dục và đào tạo Tam giáo đồng nguyên. Ông cũng desgin quân đội táo tợn và ngăn chặn quân Chiêm Thành giật phá mạn nam.Theo đơn vị chép sử Lê Tung đời Lê sơ: "chế độ nhà Trần vì đấy hưng thịnh".Trong thời hạn đó, trên hướng phía bắc Đại Việt, dân tộc bản địa Mông Cổ đã trỗi dậy thành một đế quốc quân sự lớn. Năm 1258, tướng Mông Cổ Uriyangqatai rước quân tiến công Đại Việt. Nai lưng Thái Tông trực tiếp lãnh đạo binh cách và sau cuối đã vượt qua người Mông Cổ.Không thọ sau chiến thắng, ông nhường nhịn ngôi mang lại Thái tử Hoảng, tức nhà vua Trần Thánh Tông, và được tôn làm cho Hiển Nghiêu Thánh Thọ thượng hoàng Đế (顯堯聖壽太上皇帝). Thượng hoàng vẫn có ảnh hưởng lớn tới sự việc triều chính cho đến khi mất năm 1277.Ông còn là 1 thiền sư Phật giáo, vẫn truyền dạy tay nghề tu hành của bản thân mình qua các tác phẩm Khóa hỏng lục, Thiền tông chỉ nam, ghi chú Kinh Kim cương cứng Tam muội và Lục thời sám ăn năn khoa nghi. Ông được xem là người có tác động lớn tới sự hình thành Thiền phái Trúc Lâm – giáo hội thống nhất đầu tiên của phật giáo tại vn – vào cuối thế kỷ XIII.

Thân thế

Trần Thái Tông nguyên thương hiệu thật là Trần nhân tình (陳蒲) sau đổi thành Trần Cảnh (陳煚), những sách sử trung quốc gọi là trằn Nhật Cảnh (陳日煚) hoặc trằn Quang Bính (陳光昺), quê ở hương Tức khoác (nay là phường Lộc Vượng, tp Nam Định).Ông sinh ngày 16 mon 6 năm Mậu Dần, niên hiệu kiến Gia thiết bị 8 thời Lý Huệ Tông (tức ngày 9 mon 7 năm 1218), là nam nhi thứ hai của quan lại Nội thị phán thủTrần Thừa, bà bầu ông là Thuận Từ bà xã Lê thị.

Sách Đại Việt Sử cam kết Toàn thư, bởi vì sử quan lại Ngô Sĩ Liên soạn năm 1479 đời Lê Thánh Tông, diễn đạt ông có ngoại hình "mũi cao, mặt rộng, giống hệt như Hán Cao Tổ".Khi nai lưng Cảnh sinh ra, trằn Thừa cùng em là Thái úy nai lưng Tự Khánh đã thế quyền thao túng bấn triều đình nhà Lý. Bởi vì sinh ra địa chỉ thứ hai, phải ông nói một cách khác là Trần Nhị Lang (陳二郎).

Lên ngôi

Trần Cảnh thành lập và hoạt động và béo lên thời điểm họ è đang cố gắng quyền bính vào triều đình nhà Lý, với lao động chính là chú ruột è Tự Khánh. Sau khi Trần từ Khánh mất (1223), một người chú họ của ông là trần Thủ Độ (em họ è Thừa) được phong chức Điện tiền chỉ đạo sứ, cai quản lực lượng cấm vệ hoàng cung. Năm 1225, Lý Huệ Tông truyền ngôi cho con gái 7 tuổi là Chiêu Thánh, tức vua Lý Chiêu Hoàng. Trằn Thủ Độ tiến cử è cổ Cảnh, dịp đó new 8 tuổi, làm đưa ra hậu thiết yếu chi ứng viên hầu hạ vào cung. Nai lưng Cảnh trạc tuổi với Chiêu Hoàng, được bà siêu quý mến, gần gụi và tuyệt trêu đùa.Trần Thủ Độ đang lợi dụng điều này để dàn xếp hôn nhân gia đình giữa Chiêu Hoàng với nai lưng Cảnh, tiếp nối ép Chiêu Hoàng truyền ngôi cho chồng.Sách Đại Việt Sử ký kết Toàn thư nhắc rằng:

... Một hôm, Cảnh khi ấy mới lên 8 tuổi, nên giữ việc bưng nước rửa, nhân cố gắng vào hầu mặt trong. Chiêu Hoàng trông thấy làm cho ưa, mỗi khi chơi đêm số đông cho gọi Cảnh mang lại cùng chơi, thấy Cảnh ở đoạn tối thì thân cho trêu chọc, hoặc nắm lấy tóc, hoặc đứng dậy bóng. Bao gồm một hôm, Cảnh bưng chậu thau nước hầu, Chiêu Hoàng cọ mặt rước tay vốc nước ngã ướt cả phương diện Cảnh rồi mỉm cười trêu, đến khi Cảnh bưng khăn trầu thì mang khăn ném mang đến Cảnh. Cảnh không đủ can đảm nói gì, về nói ngầm với Thủ Độ. Thủ Độ nói: "Nếu thực như thế thì bọn họ ta thành hoàng tộc tốt bị diệt tộc đây?"

Lại một hôm, Chiêu Hoàng lại lấy khăn trầu ném đến Cảnh, Cảnh lạy rồi nói: "Bệ hạ tất cả tha tội mang lại thần không? Thần xin vâng mệnh". Chiêu Hoàng cười cùng nói: "Tha tội mang đến ngươi. Ni ngươi sẽ biết nói khôn rồi đó". Cảnh lại về nói cùng với Thủ Độ. Thủ độ sợ việc bị lộ thì bị giết cả, bấy giờ mới tự mang gia trực thuộc thân ham mê vào trong cung cấm. Thủ Độ cho đóng cửa thành và những cửa cung, sai người coi giữ, các quan vào chầu không được vào. Thủ Độ loan báo rằng: "Bệ hạ đã có ông chồng rồi".

Ngày 21 tháng 10 năm Ất Dậu (tức ngày 22 mon 11 năm 1225) Chiêu Hoàng xuống chiếu nhường ngôi mang đến Trần Cảnh.Ngày 11 mon 12 năm ấy (tức 10 tháng 1 năm 1226), Chiêu Hoàng trao hoàng bào đến Trần Cảnh ở điện Thiên An.Nhà Lý xong sau 216 năm tồn tại. Trần Cảnh đăng quang Hoàng đế, tự xưng là Thiện Hoàng (善皇), sau thay đổi Văn Hoàng (文皇) với được quần thần tặng ngay tôn hiệu Khải Thiên Lập cực Chí Nhân Chương Hiếu hoàng đế (啓天立極至仁彰孝皇帝). Sử sách điện thoại tư vấn ông là è cổ Thái Tông (陳太宗).Sau này, năm 1237, sau khoản thời gian dẹp được loạn Hoài vương nai lưng Liễu, trần Thái Tông được dưng thêm tôn hiệu là Thống Thiên Ngự rất Long Công Hậu Đức hiền hậu Công Hựu Thuận Thánh Văn Thần Vũ Hiếu Nguyên nhà vua (綂天御極隆功厚德顯功佑順聖文神武孝元皇帝).

Sau đó, è cổ Thủ Độ đồ mưu bức tử nhạc phụ ông là công ty sư Huệ quang đãng (Lý Huệ Tông trước đây) nhằm mục tiêu dẹp trừ hậu họa.

Hoàng đế Đại Việt

Sau lúc lên ngôi, ông cử è cổ Thủ Độ có tác dụng Quốc thượng phụ (国尚父) nạm toàn quyền chấp chính. Trằn Thủ Độ sẽ bận đánh dẹp ở mặt ngoài, lại tự nghĩ rằng mình vốn mù chữ, đề xuất thuyết phục tân hoàng đế mời phụ thân là è cổ Thừa ra làm nhiếp chính.Đề xuất này được triều đình đồng ý, và hồi tháng 10 âm định kỳ năm 1226 Thái Tông tôn trần Thừa làm cho Thái thượng hoàng.Còn trằn Thủ Độ được giữ chức Thái sư thống quốc tiến quân vụ chinh thảo sư.

Dưới triều đại của mình, è Thái Tông đang sử dụng các niên hiệu con kiến Trung (建中 tháng 2 âl năm 1225 – tháng 7 âl năm 1237), Thiên Ứng thiết yếu Bình (天應政平 mon 7 âl năm 1232 – mon 2 âl năm 1251) cùng Nguyên Phong (元豐 mon 2 âl năm 1251 – mon 2 âm lịch1258).

Chính sách trị nước

Trong 9 năm đầu thời vua Thái Tông, Thượng hoàngTrần Thừanắm quyền quản lý chính sự. Sau thời điểm thượng hoàng mất (1234), trần Thủ Độ được phong chứcThống quốc Thái sư, trở thành fan có ảnh hưởng lớn nhất cho các chế độ của hoàng đế. Từ năm 1226 mang lại 1258, cùng với sự hỗ trợ của thượng hoàng, Thái sư và các đại thần, è cổ Thái Tông đã phát hành nhiều biện pháp về ghê tế, nông nghiệp, giáo dục, văn hóa truyền thống và pháp luật để củng cụ nền ách thống trị của triều Trần.

Quan chế

Sau khi lên ngôi, nhà vua Trần Thái Tông vẫn định lại quan liêu chế Đại Việt. Từ đây có hệ thống quan lại gồm những văn võ đại thần (Tam thái, Tam thiếu, Thái úy, tư mã, tư đồ, tư không), tướng quốc (được thêm thương hiệu là Tả hữu tướng quốc Bình chương quân quốc trọng sự), lắp thêm tướng (được thêm danh hiệu là Tham tri chủ yếu sự, nhập ngoại hành khiển, hoặc Tả phù hữu bật), các chức quan liêu văn trong triều (Thượng thư những bộ, Tả hữu tham tri, Tả hữu loại gián nghị, Trung thư thị lang, Thị lang những bộ, Tả hữu ty lang trung, Viên nước ngoài lang, Ngự sử đại phu, Ngự sử trung tướng,...), quan võ trong triều (Phiêu kỵ thượng tướng quân, Cấm vệ thượng tướng quân, Kim ngô đại tướng tá quân, Võ vệ đại tướng quân, Phó đô tướng quân,...), quan tiền văn địa phương (An đậy sứ, Tri phủ, Thông phán, Thiêm phán,...), quan lại võ địa phương (Kinh lược sứ, bảo vệ sứ, Thủ ngự sứ, Quan gần cạnh sứ, Đô hộ, Đô thống, Tổng quản,...).Vua Thái Tông còn đặt lệ: cứ 15 năm thì xét chăm bẵm quan lại 1 lần, cứ 10 năm thì thăng lên 1 tướng cho những quan, với cứ 15 năm thì thăng lên 1 chức. Ban ngành nào bị thiếu chức phó, thì tín đồ giữ chức chánh đã kiêm nhiệm chức phó; còn giả dụ thiếu cả chánh lẫn phó thì cử quan lại khác có tác dụng tạm 1 thời gian, mang lại kỳ xét chuẩn y mới xác định cho có tác dụng chức đó.

Mùa xuân năm 1250, è cổ Thái Tông cho đổi Đô vệ che (cơ quan liêu coi việc kiện tụng ở trong phòng nước) làm Tam ty viện (tức ba viện Phụng tuyên, Thanh túc, Hiến chính), cử Ngự sử trung tướng mạo Lê Phụ Trần canh chừng Tam ty viện.

Cũng tự triều trần Thái Tông, đơn vị Trần có truyền thống lâu đời chọn fan tôn thất làm cho Tả hữu tướng mạo quốc Bình chương quân quốc trọng sự, người ngoài hoàng tộc cho dù có xuất sắc đến mấy vẫn ko được duy trì chức đấy. Vào thời kỳ này, vua và bè đảng tôi giữ quan hệ hết sức gần gũi, thân mật, ít để nặng lễ nghi. Khi gồm yến tiệc, các quan uống mang đến say kết thúc rồi đứng dậy nắm tay nhau cùng hát. Sử gia Ngô Sĩ Liên sẽ bình luận: "Xem thế đủ thấy, mặc dù bấy tiếng vua tôi cùng vui, không gò bó vào lễ pháp, cũng là điều giản dị, hóa học phát của phong tục, nhưng không còn chừng mực gì nữa. Hữu Tử nói: "Biết được hòa đồng rồi hòa đồng, nhưng lại không lấy lễ nhưng tiết chế, thì cũng không thể làm được"... Kỷ cương cứng của triều đình để đâu?".

Trước đây, triều Lý không có quy chế cụ thể về bài toán cấp bổng lộc mang lại quan lại, chỉ tất cả quan giữ hình ngục tù là được trả lương hàng năm. Đến năm 1236 nhà vua Trần Thái Tông đặt lệ cung cấp lương bổng đến bá quan lại văn võ trong triều, ngoại trừ địa phương và các quan coi cung thất, lăng tẩm. Năm 1244 ông lại đặt thêm chế độ lương bổng cho những quan túc vệ. Sĩ phu đời Nguyễn, Phan Huy Chú trong bộ Lịch triều hiến chương các loại chí gồm bình luận: "Chính sự bên Trần thao tác làm việc này là khôn cùng phải, thực rất rất đáng khen".

Tháng 5 âl năm 1254, vua Thái Tông ban tía quy định về giao diện áo mũ, xe cộ kiệu cùng số tín đồ hầu của vương vãi hầu, văn quan, võ tướng: "Từ tông thất cho đến quan ngũ phẩm rất nhiều được đi kiệu, ngựa chiến và võng. Tôn thất thì kiệu đầu đòn chạm phượng đánh son, tướng mạo quốc thì kiệu đầu đòn chạm vẹt sơn đen, lọng tía; tự tam phẩm trở lên thì kiệu đầu đòn va mây, lọng xanh; từ tứ phẩm mang lại lục phẩm thì kiệu đầu đòn bởi dầu; ngũ phẩm trở lên trên thì lọng xanh; lục thất phẩm thì lọng giấy đen. Fan theo hầu các thì 1.000 người, ít thì 100 người".

Hành chính, lý lẽ pháp

Tháng 8 âm định kỳ năm 1228, trần Thủ Độ, trằn Thái Tông cho đánh giá dân đinh tại Thanh Hóa.Hai ông bảo trì chính sách của triều Lý, sai các quan địa phương lập sổ ngôi trường tịch nhằm thống kê số lượng trai tráng, người già, người bệnh tật, tín đồ đi phiêu bạt, bạn đến định cư, fan đã làm quan văn, quan lại võ, binh sĩ, thư lại nghỉ ngơi mỗi làng. Vào sổ ngôi trường tịch, dân dã được chia thành các thể một số loại như tè hoàng nam (nam giới 18-20 tuổi), đại hoàng nam (nam giới trên 20 tuổi), lão (người già 60 tuổi), long lão (người rộng 60 tuổi).Chính sách này góp triều đình thâu tóm dân số, tiện mang đến việc quản lý nhân khẩu, thuế má, tuyển mộ nô lệ và đụng viên cả nước chống ngoại xâm.

Tháng 2 âm định kỳ năm 1242, trần Thái Tông chia Đại Việt làm cho 12 lộ; từng lộ bao gồm nhiều xã đúng theo thành. Triều đình đưa ra 2 chức quan văn là An phủ chánh, phó sứ nhằm trấn thủ các lộ. Dưới An lấp sứ có những chức đại tư xã (mang hàm tự ngũ phẩm trở lên), tiểu bốn xã (hàm tự lục phẩm trở xuống) thống trị 3-4 xã; từng xã vì quan buôn bản chánh và xã giám quản lý.

Đối với kinh đô, năm 1231, è Thái Tông phân chia Thăng Long làm cho 61 phường. Ông còn lập Ty Bình bạc bẽo làm cơ quan thống trị hành chủ yếu của khiếp sư. Đồng thời, Thái Tông tôn tạo vòng thành kế bên cùng của Thăng Long (thành Đại La) và giao việc canh gác 4 cửa thành đến quân Tứ sương. Bên trong Hoàng thành bên vua xây thêm nhiều cung điện mới ở hướng đông và phía tây, tiêu biểu vượt trội là cung Thánh trường đoản cú (nơi sinh hoạt của thượng hoàng) với cung quan tiền triều (nơi ở của hoàng đế).

Tháng 3 âm định kỳ năm 1230, vua Thái Tông không nên nghiên cứu lao lý thời Lý, rồi biên soạn ra bộ qui định Quốc triều thông chế gồm đôi mươi quyển.Ngày nay sách này đã bị thất truyền. Mặc dù nhiên, theo ghi thừa nhận trong sách kế hoạch triều hiến chương một số loại chí của Phan Huy Chú, khí cụ Nhà è quy định những tội phạm trộm, cướp nên xăm lên trán 2 chữ "phạm đạo" và bồi thường cho nạn nhân; người nào tái phạm có khả năng sẽ bị cắt tay, giảm chân hoặc cho voi giày. Bạn đào ngũ khỏi quân đội cũng trở thành chặt ngón chân hoặc đến voi đánh đấm chết. Đại Việt Sử ký kết Toàn thư cũng chép câu hỏi nhà vua đề xuất hình phạt so với người bị tội khổ sai, theo đó phạm nhân tội nhẹ hàng năm phải cày 3 chủng loại ruộng công tại làng mạc Nhật Cảo (nay ở trong Thái Bình) và dâng 300 thăng thóc; còn tội nhân tội nhẹ yêu cầu đi nhổ cỏ tại Phượng Thành (Thăng Long) dưới sự đo lường và thống kê của quân Tứ sương.

Văn hóa – giáo dục

Năm 1227, nhà vua Thái Tông phục hồi lệ hội thề thường Đồng Cổ (nay thuộc làng yên ổn Thái, Hà Nội) từ thời Lý. Từ đó ngày 4 tháng bốn âm định kỳ mỗi năm, Tể tướng thuộc bá quan phải triệu tập trước đền thần Đồng Cổ để tuyên thệ rằng: "Làm tôi tận trung, có tác dụng quan vào sạch, ai trái thề này, thần minh thịt chết". Phần lớn viên quan không dự cần đóng phát 5 quan tiền tiền.

Trần Thái Tông còn là 1 trong những cư sĩ mộ đạo của Phật giáo.Năm 1231, ông với thượng hoàng hạ chiếu cho dựng tượng thờ Phật ở những quán trạm trong nước.Sử quan lại đời Lê-Trịnh là Ngô Thì Sĩ trong sách Việt sử tiêu án vẫn lý giải bắt đầu của việc này rằng: "Tục nước ta: vày nắng bức, yêu cầu lập ra những đình tiệm ở dọc con đường cho quý khách nghỉ ngơi, né nắng. Lúc Vua còn hàn vi, hay vào ngủ ở một chiếc đình, tất cả thày tăng bảo rằng: "Cậu bé xíu này ngày sau đề nghị đại quý", nói rồi, chần chừ thày tăng ấy đi đâu mất, vì thế đến khi bấy giờ đồng hồ phàm nơi nào có cửa hàng trạm đông đảo tô vẽ tượng Phật".

Tháng 4 âm lịch năm 1248, trằn Thái Tông đến xây cầu Lâm cha ở chùa Chân Giáo, chạy qua hồ nước Ngoạn Thiềm, tới tiệm Thái Thanh và cung Cảnh Linh (Thăng Long), sử công ty Lê diễn tả là "cực kỳ tráng lệ". Công ty vua cũng không nên tu sửa miếu Diên Hựu vào năm 1249.

Đối với đạo Lão, Đại Việt Sử ký Toàn thư kể nhà vua từng nhờ vào đạo sĩ cung Thái Thanh là Thậm ước tự cho mình, công dụng ứng nghiệm, hậu cung gồm thai sinh ra hoàng tử sản phẩm 6 – Chiêu Văn vương è cổ Nhật Duật.

Hoàng đế trằn Thái Tông cũng có nhiều đóng góp mang lại sự lớn mạnh của nền giáo dục Nho giáo. Từ thời điểm năm 1232 mang lại 1239, ông đã tổ chức những khoa thi Thái học sinh (lần đầu hồi tháng 2 âm kế hoạch năm 1232; lần hai hồi tháng 2 âm định kỳ năm 1239) để tuyển nho sĩ giỏi ra góp nước. Những người dân thi đỗ được phân theo 3 hạng trong tam tiếp giáp (đệ duy nhất giáp, đệ nhị gần kề và đệ tam giáp); chẳng hạn, kỳ thi năm 1232 tất cả Trương hanh khô và lưu Diễm đỗ đầu, trúng đệ duy nhất giáp; Đặng Diễn với Trịnh Phẫu trúng đệ nhị giáp; è Chu Phổ trúng đệ tam giáp.

Tháng 8 âm định kỳ năm 1236, Thái Tông cho những nho sinh thi đỗ vào hầu vua, câu hỏi này sau biến hóa lệ. Mon 10 âm lịch cùng năm, ông lập Quốc tử viện làm chỗ học của con trẻ của mình các văn thần, tụng thần; mang Phạm Ứng Thần làm cho Thượng thư tri Quốc tử viện.

Năm 1247, Thái Tông đặt lệ thi mang Tam khôi bao gồm 3 fan đỗ đầu là trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa (trên thái học sinh) và pháp luật cứ 7 năm mở 1 khoa thi. Mon 2 âm lịch năm 1247, bên vua mở khoa thi Tam khôi đầu tiên, rước được Trạng nguyên Nguyễn Hiền, Bảng nhãn Lê Văn Hưu, Thám hoa Đặng Ma La thuộc 48 Thái học sinh (trong đó, Lê Văn Hưu đó là người đang soạn bộ quốc sử trước tiên của vn – Đại Việt sử ký và dâng lên Thượng hoàng è cổ Thái Tông, vua è Thánh Tông năm 1272).Mùa xuân năm 1256, Thái Tông mở khoa thi Tam khôi sản phẩm hai, đồng thời đặt lệ đem 2 trạng nguyên: 1 gớm trạng nguyên dành cho các lộ phía bắc và 1 trại trạng nguyên giành riêng cho Thanh Hóa và nghệ an để khuyến khích câu hỏi học sinh hoạt phương nam. Khoa này chấm đỗ 47 người.

Bên cạnh việc thực hiện các khoa thi Nho học, nai lưng Thái Tông cũng tổ chức triển khai thi Tam giáo hồi tháng 8 âm lịch năm 1247 để chọn người thông thuộc 3 đạo Phật, Nho với Lão có tác dụng quan.Ngô Thì Sĩ đã nhận được xét về nền khoa cử thời vua Thái Tông rằng: "điều lệ khoa thi ngày thêm đầy đủ, ân điển ngày một long trọng, sinh hoạt đó mới sản xuất lắm nhân tài, đối với triều Lý thịnh hơn nhiều".

Tháng 6 âm kế hoạch năm 1253, trằn Thái Tông không nên dựng Quốc học viện, trên đây bao gồm tượng cúng Chu Công Đán, Khổng Tử, dạn dĩ Tử với tranh bái Thất thập nhị nhân từ (72 môn sinh của Khổng Tử). Mon 9 âm lịch năm này, ông triệu tập sĩ phu nội địa về Quốc tử viện giảng Ngũ kinh, Tứ thư.

Kinh tế

Để cải thiện nền kinh tế tài chính Đại Việt vốn đang suy thoái từ cuối thời Lý, vua Thái Tông phát hành một nhiều loại thuế bắt đầu (thuế thân), được tấn công dựa trên diện tích s ruộng của mỗi người dân.Mức thuế thân được quy định là 1 trong những quan tiền đối với người gồm 1-2 mẫu mã ruộng (tức khoảng tầm từ 3600 mang đến 7200 m2), 2 quan đối với người bao gồm 3-4 mẫu, cùng 3 quan đối với người có tối thiểu 5 mẫu. Triều đình còn thu thuế ruộng ở những mức độ khác biệt tùy theo phân nhiều loại ruộng (ruộng tứ nhân; ruộng công - bao gồm ruộng quốc khố và ruộng thác điền). Thuế những loại ruộng thường được tính bằng thóc, chẳng hạn mức thuế ruộng tư nhân là 100 thăng thóc bên trên một mẫu.Ngoài ra, sách Khâm định Việt sử Thông giám cưng cửng mục (sử quan tiền thời tự Đức soạn) còn dẫn chứng An phái nam tức sự (tập thơ của sứ giả công ty Nguyên nai lưng Phu tế bào tả chuyến du ngoạn Đại Việt năm 1293) cho biết thêm triều trần áp thuế cùng với trầu cau, dầu thơm và mọi món đồ rau quả, thủy sản.

Cuối năm 1226, triều đình Thái Tông giải pháp "cho dân gian cần sử dụng tiễn "tỉnh bách" từng tiễn là 69 đồng. Tiền nộp đến nhà nước (tiễn "thượng cung") thì mỗi tiễn là 70 đồng" (theo Đại Việt Sử cam kết Toàn thư).Đây được xem như là lần trước tiên sử sách Việt Nam lưu lại quan hệ giữa các đơn vị tiền tệ.

Nhà vua cùng Trần Thủ Độ vô cùng chú trọng cho thủy lợi-nông nghiệp. Ngày xuân năm 1231, ông sai hoạn quan Nguyễn Bang ly đôn đốc quân bạn dạng phủ đào kênh Trầm, kênh Hào trường đoản cú Thanh Hóa cho tới Diễn Châu. Bang ly đã hoàn tất các bước và được Thái Tông phong tước đoạt Phụ Quốc thượng hầu.Năm 1248, Thái Tông không nên đào sông Mã, sông Lễ với đục núi Chiếu Bạch sinh sống Thanh Hóa, tạo thành một bé kênh chạy dài theo phía bắc nam, dài thêm hơn nữa 8 km từ bỏ sông Hoạt (chỗ gần cạnh Cầu Cừ) đến sông Lèn (làng Bình Lâm) nhằm tiêu nước trường đoản cú Tống Giang (Hà Trung, Thanh Hóa). Đến năm 1256, công ty vua sai vét sông Tô kế hoạch để cung cấp giao thông, đồng thời chế tạo nguồn tưới tiêu cho các địa phương quanh tởm thành.

Nếu gồm đoạn đê lấn vào ruộng bốn nhân, triều đình đang đền tiền mang lại chủ ruộng.

Mỗi lúc trong nước có hạn hán, triều đình thường ban hành luật miễn thuế khóa, mở lương thóc rồi đại xá. Các cơ chế kinh tế-xã hội của Thượng hoàng è cổ Thừa, Thái sư è Thủ Độ và nhà vua Trần Thái Tông đã khiến quốc lực chóng vánh khôi phục, Đại Việt lại trở cần phồn thịnh với thái bình. Đại Việt Sử ký kết Toàn thư tất cả mô tả tình trạng Đại Việt thời è cổ Thái Tông là "quốc gia vô sự, quần chúng yên vui".

Xem thêm: Cách Viết Chữ Đậm Trong Skype, Cách Viết Chữ In Đậm Trong Skype

Đánh dẹp sống phía bắc cùng Chiêm Thành

Trần Thái Tông cực kỳ chú trọng việc xây dựng quân nhóm thiện chiến, tất cả cấm quân với quân những lộ. Năm 1239 ông chỉ thị tuyển đinh tráng trong nước làm lính; chia thành 3 bậc thượng, trung, hạ. Mon 2 âm kế hoạch năm 1241, ông search người mạnh bạo và nhuần nhuyễn võ nghệ cho kéo Cấm quân, hotline là quân thượng đô túc vệ. Sau đó, mùa xuân năm 1246 Thái Tông lập ra 3 vệ cấm quân, tên là Tứ thiên, Tứ thần, Tứ thánh. Đối cùng với quân các lộ, công ty vua quy định: đinh tráng của hai lộ Long Hưng, Thiên trường thì dấn mình vào quân Thiên thuộc, Thiên cương, cưng cửng thánh, Cung thần; đinh tráng lộ Hồng, lộ Khoái thì bắt đầu làm quân Tả Hữu Thánh Dực; đinh tráng nhị lộ trường Yên, loài kiến Xương thì dự vào quân Thánh Dực, Thần sách. Đinh tráng những lộ còn lại được bỏ vô quân Cấm vệ hoặc những đoàn nhóm trạo nhi (lính chèo thuyền).

Tháng 8 âm định kỳ năm 1253, Thái Tông thành lậpGiảng Võ đườngđể giảng dạy cho quan lại võ.Sĩ phu đời LêNgô Thì Sĩđã khen ngợi chế độ xem trọng văn, võ của vua gây dựng triều Trần:

Vua lập ra đơn vị học, tôn ưng ý nghề văn, dựng đăng vương nhà, giảng tập bài toán võ, cả văn với võ gồm vẻ tỏa nắng lắm, vì vậy có các ông Hán Siêu, Trung Ngạn, Nhật Duật, Ngũ Lão nối nhau xuất hiện, Văn Trinh với Hưng Đạo là bậc danh nho, danh tướng lừng lẫy thời bấy giờ, là kết quả của sự tôn thích hợp văn võ đó.

Dưới thời Thái Tông, một số trong những cuộc xung bỗng đã xảy ra trên biên thuỳ phía Bắc cùng Nam của Đại Việt. Ở phía Bắc, phái mạnh Tống đang chịu đựng sức ép tấn công từ đế quốc Mông Cổ. Vày vậy, quan liêu lại của Tống kiểm soát và điều hành biên giới phía Nam rất lỏng lẻo, chế tác điều kiện cho những toán cướp fan Mán liên tục hoành hành. Điều này sẽ làm ngăn trở cho việc đi lại thân Đại Việt với Tống. Sách Khâm định Việt sử Thông giám cưng cửng mục còn mang đến biết: "Sứ cỗ Nhà è cổ phái sang bên Tống, được đi độ tứ người, chỉ được đem sách vở đi theo, còn lễ cống thì niêm phong lại mang đến biên giới, vì quan địa phương gửi đệ về triều, tuy vậy cũng ko lần như thế nào đệ về được đầy đủ."

Tháng 10 âm kế hoạch năm 1240, dân Thổ Mán từ nước Tống kéo thanh lịch Đại Việt, cướp phá lạng Giang. Thái Tông cử thị thần Bùi Khâm lên biên giới giải quyết tình hình.

Mùa đông năm 1241, người dân tộc nước Tống lại quấy phá biên cương Đại Việt. Thái Tông sai đốc tướng Phạm Kính Ân sở hữu quân dẹp loạn, phá được quân Thổ, Mán.

Cuối năm 1241, è Thái Tông thân chinh tấn công vào đất Tống, hòng tróc nã diệt những toán giật Thổ Mán với nối lại đường giao thông vận tải giữa Đại Việt cùng với Tống. Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư vẫn thuật lại cuộc hành quân này rằng:

"Vuathân hành nạm quân đi đánh các trại Vĩnh An, Vĩnh Bình của nước Tống phía mặt đường bộ, vượt qua châu Khâm, châu Liêm, từ bỏ xưng là Trai Lang, vứt thuyền khủng ở trong cõi, chỉ đi bằng các thuyền nhỏ dại Kim Phụng, Nhật Quang, Nguyệt Quang. Người châu ấy lừng chừng là vua, đều khiếp sợ chạy trốn. Đến sau biết là vua mới chăng xích sắt thân sông để ngăn đường thủy. Khi trở về, vua không nên nhổ lấy vài chục mẫu neo đem về."

Sau khi trở về nước, tháng bốn âm lịch năm 1242, vua Thái Tông lại không đúng Thân vệ tướng tá quân trằn Khuê Kình gửi quân lên đóng góp tại biên ải Việt-Tống. Trần Khuê Kính thúc quân xâm lăng lộ bởi Tường (Trung Quốc), tự đây những tuyến giao thông vận tải giữa Đại Việt với Tống hoàn toàn được khôi phục.

Ở phía Nam, tính từ lúc cuối thời Lý, Chiêm Thành hay xua quân chiếm phá vùng ven biển của Đại Việt. Sau khoản thời gian Nhà è cổ thành lập, vua Thái Tông đã sai sứ quý phái thông hiếu cùng với Chiêm. Bạn Chiêm một mặt dâng triều cống, mặt khác đến quân tiến công phá Đại Việt với đòi vua trần trả lại cương vực bị mất năm 1069.Tháng 1 âm định kỳ năm 1252, Thái Tông cử em là è Nhật Hiệu làm Lưu thủ tởm sư, rồi thân chinh tấn công Chiêm Thành. Quân Đại Việt win trận, bắt được vương vãi hậu ba Da La cùng nhiều thê thiếp, quân dân của vua Chiêm. Cuối năm 1252, vua Thái Tông lấy quân về nước, phong Nhật Hiệu có tác dụng Thái úy.Thất bại này khiến Chiêm Thành phải thừa nhận thần phục đơn vị Trần; sử Việt cùng thư từ nước ngoài giao giữa vua trần với vua Mông Cổ đều xác định từ năm 1252 mang đến năm 1285, Chiêm Thành đã những lần không đúng sứ lịch sự triều cống (thậm chí vào thời điểm năm 1279, các sứ thần Chiêm còn xin sinh hoạt lại làm quan mang lại vua Trần) và không gây một cuộc chiến nào với Đại Việt.

Phế lập Hoàng hậu

Mùa xuân năm 1226, sau khoản thời gian được vợ là Lý Chiêu Hoàng dường ngôi, trần Thái Tông đã phong Chiêu Hoàng làm cho Chiêu Thánh Hoàng hậu.Chiêu Thánh tất cả thai có mặt một hoàng tử đến Thái Tông, đánh tên là Trịnh (鄭). Bộ Đại Việt Sử ký Toàn thư gọi Trịnh là Hoàng thái tử, mà lại khi viết về việc Trịnh mất năm 1233, thì bỏng đoán là Trịnh đã chết ngay lúc sinh.Thái sư è Thủ Độ cùng vk là Thiên cực công chúa bèn tính chuyện lập một bạn khác làm cho hoàng hậu, để bảo đảm có con nối dõi mang lại Thái Tông.

Khoảng năm 1236-1237, thấy Thuận Thiên công chúa (chị của Chiêu Thánh với cũng là bà xã Hoài vương è Liễu - anh Thái Tông) đang có thai trằn Quốc Khang 3 tháng, trằn Thủ Độ ép công ty vua phế Chiêu Thánh xuống làm công chúa, rồi đem Thuận Thiên làm hoàng hậu mới. Nai lưng Liễu không chịu đựng mất vợ, bèn tập hợp binh sĩ nổi dậy bên trên sông Cái.Điều này làm cho Thái Tông khó khăn xử, và vào một trong những đêm ông kín rời Thăng Long lên núi im Tử, xin tu theo thiền sư Đạo Viên. Khi thiền sư hỏi ông có nhu cầu gì nhưng mà lên núi, bên vua bày tỏ: "Trẫm còn thơ dại vội mất hai thân, riêng lẻ đứng bên trên sĩ dân không vị trí nương tựa. Lại suy nghĩ sự nghiệp những bậc đế vương đời trước, thạnh suy ko thường, cho nên Trẫm đến núi này chỉ mong làm Phật, chớ không cầu gì khác". Sư Đạo Viên trả lời:

"Trong núi vốn không cóPhật, Phật chỉ sinh hoạt trong tâm. Chổ chính giữa lặng nhưng mà biết call là Chân Phật. NayBệ hạnếu ngộ vai trung phong này thì tức tự khắc thành Phật, không nhọc tra cứu cầu mặt ngoài."

Sau đó, è cổ Thủ Độ đưa các quan lên núi im Tử nề Thái Tông trở lại kinh đô. Sư Đạo Viên cũng răn dạy rằng:

"Phàm có tác dụng đấng nhân quân, yêu cầu lấy ý ước ao của thiên hạ làm cho ý mong của mình, lấy trung tâm của nhân gian làm chổ chính giữa của mình. Ni thiên hạ muốn đón chúa thượng trở về, chúa thượng không về sao được. Tuy vậy phần nghiên cứunội điển, mong bệ hạ đừng xao lãng."

Nghe lời sư Đạo Viên và Trần Thủ Độ, è Thái Tông cùng bách quan lại trở về tởm đô, liên tục trị nước. Nhì tuần sau, trằn Liễu nhận ra quân mình yếu núm và ko thể chống lại triều đình. Trằn Liễu hóng lúc Thái Tông đi thuyền qua sông Cái, rồi Liễu trá hình làm fan đánh cá, đi thuyền độc mộc mang lại chỗ thuyền ngự để đầu hàng. Nai lưng Thủ Độ rút gương toan chém nai lưng Liễu, mà lại Thái Tông mang thân mình đảm bảo an toàn cho è cổ Liễu, rồi khuyên nai lưng Thủ Độ thu quân. Nhà vua còn cấp cho è cổ Liễu khu đất thái ấp ở yên Phụ, lặng Dưỡng, im Sinh, im Hưng và Yên Bang (nay thuộc Quảng Ninh), trong khi tặng Liễu tước yên Sinh vương (安生王). Những sử gia như Ngô Sĩ Liên và Phan Phu Tiên đã chỉ trích Thái Tông là "cướp vợ của anh" cùng quy mang đến ông là để tiền đề cho những hành vi trái "tam cương ngũ thường" của vua tôi triều Trần:

Thái Tông mạo nhận bé của anh làm bé của mình. Sau nàyDụ TôngvàHiến Từđều choNhật Lễlàm nhỏ của Cung Túc Vương, đến nỗi cơ nghiệp đơn vị Trần suýt nữa bị sụp đỗ, há chẳng phải là không có ngọn nguồn của chính nó sau?

Tuy nhiên, nhóm sử thầnĐại Nambiên soạn bộKhâm định Việt sử Thông giám cương cứng mụccó lời cãi cho è cổ Thái Tông trước những phê bình của sử thần triều trước:

Phong hóa bên Trần không nghiêm chỉnh, lại tệ rộng phong hóaNhà Đườngở Trung Quốc. Dẫu vậy bấy giờ Thái Tông hãy còn thơ ấu, cơ mà Thủ Độ là người rất ngoan cố, phàm việc gì rồi cũng do hắn chỉ sử, Thái Tông không tuân theo cũng không được. Vắt mà sử thần cứ chỉ trích riêng biệt Thái Tông, như vậy chưa cần là lời phê công bằng. Vả lại, lúc mới khai quốc, vua còn thơ ấu, lòng bạn còn nghi ngờ, Thủ Độ lại vốn là người lưỡng lự chữ, cố mà 1 mình kinh doanh, dựng lên được nghiệp lớn, thì thực là cương quyết, hiểm giảo, xưa ni ít tất cả mấy người.

Tháng 2 âm lịch năm 1237, nai lưng Thái Tông dựng điện Linh quang đãng (hay điện Phong Thủy) sống bếnĐông cỗ Đầu, bờ phái nam sông Hồng, đoạn từ dốc sản phẩm Than tới cầuLong Biênngày nay. Thường khi xe vua đi trường đoản cú hoàng thành thử đây, bá quan chuyển đón, dâng trầu cau với trà, đề nghị dân gian quen hotline là năng lượng điện Hô Trà (Gọi Chè).

Cũng sau lần chạm chán Thiền sư Đạo Viên ở lặng Tử năm 1236, è Thái Tông ban đầu chuyên trung khu tu tập theoThiền tông Phật giáo. Tuy vậy bận bài toán coi chính sự và họcKhổng giáo, ông vẫn dành nhiều thời hạn cho việc nghiên cứu, áp dụng các triết lý trong khiếp điểnĐại thừacùng hầu như giáo huấn của cha ông Thiền. Công ty vua tu học với sự cung cấp của những thiền sư như Đạo Viên ở im Tử, Ứng Thuận, Tức Lực và Đại Đăng ngơi nghỉ Thăng Long, cùng những vị tăng người Tống là Đức Thành, Thiên Phong. Theo cuốnThánh đăng ngữ lục(một cửa nhà khuyết danh về bài toán tu học Thiền tông của 5 vua đầu thời Trần, được viết vào khoảngthế kỷ XIV), Thái Tông đọckinh Kim Cươngđến câu"Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm"thì ngộ đạo.Sau đó, khoảng năm 1247-1252, ông viết sáchThiền tông chỉ nam giới ca(Bài ca về yếu chỉ của Thiền tông) để truyền bá mang lại hậu sinh về tay nghề giác ngộ của mình. Thiền sư Đạo Viên khi hiểu được công trình này đã nhận xét:"Tâm của chư Phật sinh hoạt cả vào này", với khuyến khích nhà vua giữ hành thoáng rộng trong nước.Ngoài ra, Thái Tông còn dựng chùa tứ Phúc trong nội đô Thăng Long, để hội đàm thêm kỹ năng và kiến thức với những cao tăng, đồng thời huấn luyện Thiền học cho lớp hậu sinh.Thánh đăng ngữ lụckể rằng"hằng ngày vua thờ trai tăng mang đến hơn 500 vị, độ làm cho đệ tử hơn 30 người".

Kháng chiến chống Mông Cổ

Trong lúc Đại Việt phồn thịnh dưới triều Trần, sinh hoạt phương Bắc, nhà Tống buộc phải rút xuống vùng nam trước sự việc xâm lấn từ bỏ nước Kim của người người vợ Chân. Phía tây bị nước Tây Hạ phân tách cắt. Tới đầu thế kỷ XIII, fan Mông Cổ sinh sống phía bắc nước Kim thống nhất dưới quyền Thành Cát tứ Hãn, trở nên lớn mạnh. Mông Cổ đánh xuống phía nam, phá hủy Tây Hạ (1227) cùng Kim (1234). Mặc dù đã mở rộng bờ cõi mênh mông sang phía tây, diệt các nước Tây Á với đánh quý phái châu Âu, người Mông Cổ liên tục tiến xuống phía nam giới để tàn phá Nam Tống. Trước thế tấn công của Mông Cổ, mon 2 âm định kỳ năm 1257, thổ quan liêu châu tư Minh của Tống là Hoàng Bính đem gia quyến lịch sự nội nằm trong Đại Việt. è Thái Tông nhận, lấy phụ nữ Bính là Huệ Túc Phu nhân.

Năm 1253, quân Mông Cổ vì Thái soái Uriyangqatai (Ngột Lương phù hợp Thai) lãnh đạo chinh phục nước Đại Lý (Vân phái nam ngày nay). Sau đó, năm 1257, xung khắc hãn Mông Cổ là Mông Kha lên chiến lược sai Uriyangqatai rước quân tự Đại Lý xuống chỉ chiếm Đại Việt, hòng tạo nạm "gọng kìm" đánh quặt lên các châu Ung (nay là phái mạnh Ninh, Quảng Tây) và Quế (nay là Quế Lâm, Quảng Tây) của Tống. Uriyangqatai đã 3 lần gửi sứ sang trọng đòi Đại Việt thần phục dẫu vậy vua Thái Tông không những từ chối mà còn bắt những sứ giả giam vào ngục. Thái Tông cũng khẩn trương sẵn sàng kháng chiến. Theo Đại Việt Sử cam kết Toàn thư, mon 9 âm kế hoạch năm 1257, ông không đúng Hưng Đạo vương è Quốc Tuấn huy động quân thủy bộ trấn thủ biên giới, sau đó, tháng 11 âm kế hoạch năm 1257, ông lôi kéo quân dân toàn quốc sửa soạn khí giới. Các vương hầu, tôn thất cũng mộ gia nô, dân binh, thổ binh… có tác dụng lực lượng yêu cầu vương, phối kết hợp chiến đấu cùng với quân bao gồm quy của triều đình.

Tháng 12 âm định kỳ năm 1257, Uriyangqatai (Ngột Lương hòa hợp Thai) dẫn ngay sát 3 vạn quân tiến vào Đại Việt.Ngày 12 tháng 12 âm định kỳ năm 1257 (tức ngày 17 tháng một năm 1258) quân Mông Cổ mang đến Bình Lệ Nguyên (nay là thị trấn Bình Xuyên thức giấc Vĩnh Phúc), trần Thái Tông thân mang sáu quân đi đánh. Sử cũ ghi nhận nhà vua với tướng Lê Phụ trần đã kungfu rất cam đảm, mà lại không thể vượt mặt quân Mông Cổ. Khi quan quân thất thế, có fan khuyên Thái Tông làm việc lại tử thủ mà lại Lê Phụ Trần kiên quyết ngăn cản.Thái Tông thu quân cho bến Lãnh Mỹ, sau đó xuống thuyền đi về Phù Lỗ. Uriyanqatai sai Cacakdu tiến quân nhanh ra bến, hòng chiếm thuyền, bắt sinh sống vua quan công ty Trần, nhưng mà không thành công.Cương mục chép: "Nhà vua... Lui quân đóng ở sông..., Phụ è đi sau cùng để vun quân. Khi ấy quân Mông Cổ xua gấp, phun tứ tung, Phụ è cổ lấy loại sạp thuyền bịt đỡ đến nhà vua được bay nạn".Thất bại trong vấn đề đuổi bắt bộ chỉ đạo Nhà trần và kết thúc sớm cuộc chiến tranh đã khiến cho Cacakdu bị Uriyanqatai trách phạt dữ dội, và đề xuất uống dung dịch độc trường đoản cú tử.

Sang ngày hôm sau, ngày 18 tháng một năm 1258, vua trằn Thái Tông dàn quân chặn địch mặt sông Cà Lồ sinh sống Phù Lỗ. Quân Mông Cổ vượt sang sông Cà Lồ và vượt qua quân Đại Việt. Vua trần lại chủ động rút quân về phía Thăng Long. Uriyangqatai tung quân truy nã kích cho tới bến Đông cỗ Đầu (nay là phố Hòe Nhai, sản phẩm Than, Hà Nội) trên hướng đông Thăng Long. Để thoát khỏi tình cụ nguy ngập, bộ chỉ huy Đại Việt quyết định di tản lực lượng khỏi tởm đô, cùng lui về sông Thiên Mạc (nay thuộc thị xã Khoái Châu, tỉnh giấc Hưng Yên).Tại trên đây vua Thái Tông đã bàn bạc với Lê Phụ trần những vấn đề cơ mật, phần lớn không fan nào được nghe. đơn vị vua cũng đi thuyền nhỏ tới thuyền của trằn Nhật Hiệu (chỉ huy quân Tinh Cương) để xin chủ ý về kế sách duy trì nước. Nhật Hiệu đưa ngón tay xuống chấm nước rồi ghi nhì chữ "nhập Tống" (tức là đề nghị trốn thanh lịch nước Tống) bên trên mạn thuyền. Thái Tông lại hỏi về tình trạng quân Tinh cương thì Nhật Hiệu chỉ đáp: "Không hotline được chúng đến". Kế tiếp Thái Tông tìm đến tham vấn Thái sư nai lưng Thủ Độ, cùng được thái sư khích lệ:

Đầu thần chưa rơi xuống đất, chúa thượng đừng lo gì khác.

Quân Mông Cổ thu được kinh thành Thăng Long, song gặp mặt nhiều khó khăn do thiếu hoa màu trầm trọng. Mông Cổ buộc phải chia quân đi cướp bóc ở vùng ngoại vi với phụ cận, nhưng mà bị dân chúng ngăn đánh quyết liệt.Quân Mông Cổ chịu đựng tổn thất nặng nề.Trong khi đó, quân chủ lực Đại Việt đã được chỉnh đốn với hồi sức sau hầu hết thất bại đầu tiên. Ngày 28 tháng 1 năm 1258, vua è cổ Thái Tông cùng Thái tử trần Hoảng thúc quân bội phản kích vào bến Đông cỗ Đầu, đánh tan quân Mông Cổ. Uriyangqatai buộc phải rút quân ngoài Thăng Long và dỡ chạy về Vân Nam. Trên đường chạy, quân Mông Cổ lại bị một thổ quan bạn Tày là Hà Bổng tập kích, quấy tan tại Quy Hóa (vùng Lào Cai, im Bái).Quân Mông Cổ rút lui, không còn cướp phá, đề xuất dân Việt call là "giặc Phật". Uriyangqatai kéo quân về thành Áp Xích (Đại Lý), nên tìm đường khác đánh đất Tống.Ngày mùng một đầu năm năm 1258, è cổ Thái Tông tổ chức triển khai định công, phát tội mang đến quan tướng trên Thăng Long. Lê Phụ trằn lãnh chức nhập ngoại phán thủ, tước Bảo Văn hầu cùng được gả vk cũ vua là Chiêu Thánh; è Khánh Dư được ban chức Thiên tử nghĩa nam; Hà Bổng cũng thụ phong tước hầu.

BộĐại Việt Sử ký Toàn thưcũng nhắc chuyện è Thái Tông tha tội đến Hoàng Cự Đà, viên tè hiệu bao gồm hành vi bất trung trong trận đánh chống Mông Cổ:

Trước kia bao gồm lần vua ban xoài cho tất cả những người hầu cận, Cự Đà không được ăn. Đến khi quân Nguyên cho tới Đông cỗ Đầu, Cự Đà ngồi thuyền vơi chạy trốn. Đến Hoàng giang chạm chán Hoàng hoàng thái tử đi thuyền ngược lên, Đà lánh sang kè sông bên kia, thuyền chạy vô cùng gấp. Quan tiền quân gọi lớn:

- Quân Nguyên ngơi nghỉ đâu?

Cự Đà trả lời:

- ko biết, đi nhưng mà hỏi những người ăn xoài ấy!

Đến đây, thái tử xin khép Cự Đà vào rất hình nhằm răn gần như kẻ làm tôi bất trung. Vua nói:

- Cự Đà tội đáng giết cả họ, tuy vậy đời xưa đã gồm chuyện Dương Châm không được ăn uống thịt dê, mang lại nỗi làm cho quân nước Trịnh bị thua. Câu hỏi Cự Đà là lỗi sinh hoạt ta, tha mang đến hắn tội chết, có thể chấp nhận được hắn tấn công giặc chuộc tội.

Bang giao sau cuộc chiến

Sau thảm bại của cuộc tiến công Đại Việt năm 1258, đế quốc Mông Cổ vẫn không bỏ ý định buôn bản tính phương Nam. Bây giờ Mông Cổ vẫn phải triệu tập lực lượng tấn công Nam Tống, cần họ không thể phát binh đánh Đại Việt lần hai, cùng tạm sử dụng phương án ngoại giao nhằm thuyết phục vua è thần phục. Theo các sách Kinh rứa đại điển từ lục và Nguyên sử, ngay sau khi lui quân về Vân Nam, Thái soái Mông Cổ Uriyangqatai (Ngột Lương thích hợp Thai) sẽ gửi 2 sứ đưa sang dụ vua trần tới chầu. Trần Thái Tông trói nhị sứ giả cùng trục về nước. Đồng thời ông vẫn duy trì quan hệ hữu nghị với phái mạnh Tống. Dẫu vậy một thời gian sau, thấy Mông Cổ còn rất mạnh dạn và tiếp tục lấn vào khu đất Tống, triều đình Thái Tông đánh giá Nam Tống không hề khả năng ảnh hưởng tới Đại Việt và thiết yếu Mông Cổ new là mối đe dọa lớn nhất. đơn vị vua bèn biến đổi phương sách nước ngoài giao; mùa xuân năm 1258, ông cử một phái bộ bao gồm Lê Phụ Trần làm cho Chánh sứ, Chu bác Lãm làm cho Phó sứ lịch sự thông hiếu cùng với Mông Cổ. Sứ bộ này lấy danh nghĩa sang dưng cống vật mang đến Uriyanqatai trên Vân Nam; nhưng thực ra là đi dò xét thực lực tương tự như các hành động của Mông Cổ.

Sau lúc sứ cỗ của Lê Phụ nai lưng về nước, hãn Mông Cổ không nên Nur-ud-Dīn đi sứ lịch sự Đại Việt, mang theo bức thư đòi Thái Tông đích thân mang đến chầu. Trong thư tất cả đoạn: "Trước phía trên ta không nên sứ thanh lịch thông hiếu, những ngươi bắt giữ quán triệt về, chính vì vậy ta mới tất cả cuộc xuất quân năm trước, khiến quốc công ty ngươi bắt buộc chạy ra khu vực thảo dã. Lại lệnh hai sứ đến chiêu an, trả nước, ngươi lại bắt trói sứ ta rồi xua về. Nay đặc sai sứ đến dụ, nếu bầy ngươi gồm lòng thề nội phụ thì quốc chủ đề xuất đích thân đến, nhược bằng không sửa lỗi, hãy báo đến ta rõ". Thái Tông không chấp thuận, chỉ vấn đáp bằng lời lẽ tế nhị: "Tiểu quốc thực bụng thờ bề trên, vậy đại quốc đối đãi vắt nào?". Chuyến đi sứ của Nur-ud-Dīn hoàn toàn thất bại; mà lại sau đó, Mông Kha lại không đúng Nur-ud-Dīn quý phái Đại Việt cùng với mục đích tương tự như lần trước. Vua è vẫn không nhượng bộ, tuy vậy cũng trấn an sứ mang rằng "Đợi đức âm ban xuống sẽ mau lẹ sai con trẻ của mình sang làm nhỏ tin". Trên thực tế, vấn đề này không bao giờ được thực hiện. Cuộc tranh đấu ngoại giao thân hai nước tiếp tục diễn ra quyết liệt cho đến thời trằn Nhân Tông, khi Mông Cổ xâm lăng Đại Việt lần thứ hai (1285).

Đánh giá bán về dáng vóc của cuộc chiến thắng năm 1258 của è Thái Tông cùng quân dân Đại Việt, các tác giả phương Tây Peter D. Sharrock cùng Vũ Hồng Liên (người Anh gốc Việt) viết:

Các bộ sử Việt ca tụng các sự kiện năm 1258 là một đại thắng, dẫu vậy Nguyên sử và An nam giới chí lược đến là fan Mông Cổ sẽ thắng, vày họ đã chiếm được Thăng Long. Thời điểm cuối năm đó, Đại hãn Mông Kha gửi một lá thư đến vua Trần, có kể tới việc ông ta xua hai sứ Mông Cổ, cùng yêu cầu triều đình trần thần phục. Điều đó có nghĩa là Nhà Trần đã không thần phục tự trước. Điều đó cũng có nghĩa là thanh danh bất khả thua của fan Mông Cổ đã biết thành tan tan vỡ tại thời điểm này. Nguyên sử, An nam chí lược và những bộ sử biên niên Việt chỉ viết sơ sử dụng về trận đánh năm 1258, dẫu vậy thật ra đây là một sự thay đổi trong lịch sử dân tộc thế giới, vì đây là bước lùi đầu tiên của quân Mông Cổ tại châu Á với trong chiến dịch chinh phục thế giới của họ. Nó được thông liền bằng thất bại theo luồng thông tin có sẵn đến nhiều hơn thế nữa của bọn họ trong tay fan Mamluk trên Ain Jalut mon 9 năm 1260.

Thái thượng hoàng

Ngày 24 tháng 2 năm Nguyên Phong thiết bị 8 (tức ngày 30 tháng 3 dương lịch năm 1258), è Thái Tông truyền ngôi cho Thái tử trần Hoảng, tức hoàng đế Trần Thánh Tông. è Thái Tông lui về cung Thánh Từ có tác dụng Thái thượng hoàng, được Thánh Tông dưng tôn hiệu Hiển Nghiêu Thánh Thọ thượng hoàng Đế (顯堯聖壽太上皇帝). Từ bỏ đây, bên Trần theo lệ truyền ngôi sớm mang đến thái tử, trước tiên để tránh bài toán tranh giành ngôi báu giữa các con (do đang sớm được định đoạt), sản phẩm nữa là rèn luyện đến vị hoàng đế mới cai trị giang sơn càng mau chóng càng tốt.

Trên cưng cửng vị là Thượng hoàng, trần Thái Tông vẫn hỗ trợ, phía dẫn con mình trị nước, củng nắm nền thống trị của mình Trần, mở có giáo dục, ghê tế, văn hóa truyền thống và thân yêu theo dõi thực trạng phương Bắc.Sách Việt sử tiêu án đang kể lại: "Thượng hoàng ban yến đến quần thần ở điện Diên Hiền, tất cả sao chổi hiển thị ở phận vị sao Liễu, sáng rực trời; Thượng hoàng ra coi, bảo rằng: "Sao Liễu là địa phận Lâm An, chưa hẳn là thiên tai nghỉ ngơi nước ta"... Tháng 10 năm ấythì vua đơn vị Tống mất".Thượng hoàng cũng đích thân đón chào sứ cỗ Mông Cổ vị Trương Lập Đạo (Trương hiền hậu Khanh) làm cho Chánh sứ vào khoảng thời gian 1265.Trong thời hạn này, nhì vua trần một mặt giao hiếu với nam giới Tống (năm 1262, Tống Lý Tông dung nhan phong è Thái Tông có tác dụng Kiểm hiệu Thái sư An phái nam Quốc Đại vương, Thánh Tông làm An phái mạnh Quốc vương, tặng ngay thêm vàng và gấm vóc), mặt khác gật đầu đồng ý triều cống Mông Cổ 3 năm 1 lần, tuy vậy cự tuyệt phần nhiều yêu sách nhằm mục tiêu biến Đại Việt thành một trực thuộc quốc của Mông Cổ.

Sau khi nhường nhịn ngôi vua đến con, è cổ Thái Tông có khá nhiều thời gian rộng cho vấn đề nghiên cứu, huấn luyện và đào tạo Thiền tông. Thượng hoàng đang dựng miếu Phổ Minh trên Thiên ngôi trường (Nam Định) cùng am Thái Vi tại hành cung Vũ Lâm (Hoa Lư, Ninh Bình) nhằm tu tập, đồng thời chỉ đạo dân khai hoang, mở ấp.Thượng hoàng còn viết thêm những sách dạy dỗ Phật học, trong số ấy có Khóa hỏng lục (Tập bài giảng về lẽ lỗi vô), Lục thì sám ân hận khoa nghi (Nghi thức sám hối hận vào sáu thời khắc trong một ngày), Kim cưng cửng Tam Muội chú giải (Chú giải khiếp Kim cương Tam Muội, ngày nay đã thất lạc, chỉ từ bài tựa in vào quyển Khóa hư lục), bình đẳng lễ sám văn (Bình đẳng sám hối) cùng một số bài luận giảng về việc tọa thiền, câu hỏi niệm Phật cùng một bài bác răn về tửu sắc...Trong bài xích Phổ thuyết sắc thân (Nói rộng về dung nhan thân) thuộc cỗ Khóa hỏng lục, Thái Tông bao gồm giảng về sự vô thường, mang tạm của thân người và sự cấp thiết tránh ngoài của chiếc chết:

Hết thảy các người! đồng nhất con rối, đầy đủ nhờ sợi tơ kéo rút, đùa mang lại đùa đi cùng sanh một thứ, sau khi buông đi, thật là đáng chết. Trường đoản cú khởi muôn câu hỏi tính toán... Chẳng lo già căn bệnh chết đến, chỉ ưa thích sắc tài rượu thịt... Một hôm bệnh nguy kịch trầm kha, trăm năm trọn về mộng lớn... Nhặt thu hài cốt, chôn cất thịt xương... Quan liêu quách phó mang lại đóm lửa ma trơi vị trí hoang dã, mả mồ giao cho muôn dặm núi sông. Lúc xưa tóc đen má ửng, thời buổi này xương trắng tro đen. Lúc mưa lệ rơi thì mây sầu thê thảm, lúc gió bi đát thổi thì trăng sáng hắt hiu. Đêm vắng tanh thì quỷ khóc thần sầu, năm dài thì ngựa giày trâu đạp. Lửa đom đóm lập lòe vào đám cỏ xanh, giờ đồng hồ dế ngâm nỉ non cạnh hàng dương liễu. Bia ghi nửa chìm, rêu xanh phủ, tiều phu giậm mãi thành lối mòn. Dầu đến văn chương loại thế, mang sử tài sắc nghiêng thành, chung kết đâu bao gồm đường khác, sau cùng cũng chỉ một lối đi.

Hoặc như trong bài xích tựaLục thì sám ân hận khoa nghi, è Thái Tông bao gồm giải thích công dụng của nghi tiết sám hối hận trong bài toán chuyển ác có tác dụng lành:

Ôi! chúng sinh bạn dạng lại giác-tánh, thanh-tịnh viên-minh. Lắng như thái-hư, không một hạt bụi. Vị bọt vọng khởi, cõi uế hiện thành. Năng sở nương nhau, Phật, ta hai ngả. Tính căn riêng rẽ rẽ, ngu, trí phân tách đường. Chỉ bảo một môn, khó khăn thể ngộ nhập. Nênđức Phật ta, hoằng tứ nguyện lớn, phương tiện đi lại mở các pháp-môn, chỉ nẻo đường về, ứng bệnh dịch cho thuốc. Biết huyễn cấu của bọn chúng sinh, từ bỏ vọng mà có. Khuyên họ một niềm chịu khó quy-y lễ sám. Khiến cho thân trung khu thanh tịnh, tròn sạch sẽ như xưa. Gió lặng sóng dừng, lớp bụi hết gương sáng. Vì, trọng điểm xưa có tác dụng ác, như mây bịt mặt trăng; trung tâm nay có tác dụng lành, như đuốc tan bóng tối. Ôi! chức năng của lễ sám, thật trái là lớn, đâu chỉ có có thế!

Sáng tác của Thượng hoàng trong tiến trình này được Hòa thượng mê say Nhất Hạnh thừa nhận xét là"còn chín chắn rộng Thiền Tông Chỉ Nam nhưng hồi viết vua chỉ mới trên 30 tuổi".

Trần Thái Tông còn là 1 nhà thơ, đã còn lại tập è Thái Tông ngự tập (1 quyển), được Phan Huy Chú khen là "lời thơ thanh nhã, đáng đọc".Ngày ni tập thơ này vẫn thất lạc, chỉ còn lại 2 bài bác Kỷ Thanh Phong am tăng Đức đánh (Gửi bên sư Đức Sơn sinh hoạt am Thanh Phong) và Tống Bắc sứ Trương nhân từ Khanh (Tiễn Bắc sứ Trương hiền lành Khanh) chép trong An phái mạnh chí lược, Việt âm thi tập với Toàn Việt thi lục.

Qua đời

Ngày 1 tháng 4 âm lịch (5 tháng 5 dương lịch) năm 1277, Thượng hoàng trần Thái Tông chết thật tại điện Vạn thọ (Thăng Long), tận hưởng thọ 60 tuổi. Theo Đại Việt Sử cam kết Toàn thư, Thái Tông đã đoán trước được ngày mất của ông:

Trước đó, Thượng hoàng mang đến ngự đường, bỗng thấy con rết trườn trên áo ngự. Thượng hoàng sợ, rước tay phủi nó rơi tiến công "keng" xuống đất, nhìn xem thì hóa ra chiếc đinh sắt, đoán là điềm năm Đinh.

Lại gồm lần chơi sai Minh trường đoản cú Nguyễn mang Lão dùng phép nghiệm quan liêu nghiệm xem điềm lành hay điềm dữ. Bữa sau Mặc lão tâu: "Thấy một chiếc thùng vuông tứ mặt đều phải có chữ "nguyệt", trên hòm có một chiếc kim, một cái lược".

Thượng hoàng lại đoán: "Hòm có nghĩa là quan tài, chữ " nguyệt" (tháng) ở tứ bên tức là tháng 4, chiếc kim có thể cắm vào vật gì, tức là nhập vào quan liêu tài, chữ "sơ" là dòng lược, đồng âm với "sơ" là xa tức là sẽ xa rời các ngươi".

Lại khi đó đương gồm trò múa rối, thông thường sẽ có câu: "Mau mang đến ngày mồng 1 cầm phiên". Thượng hoàng lại đoán: "Thế là ngày mồng 1 ta chết".

Năm trước, gồm một hôm thượng hoàng hốt nhiên bảo tả hữu: "Tháng 4 quý phái năm ta vớ chết". Đến nay quả thật vậy.

SáchThánh đăng ngữ lụccũng thuật lại đa số cuộc bàn thảo Phật pháp sau cùng của trần Thái Tông với trần Thánh Tông và Quốc sư Đại Đăng:

Vua bệnh, Thánh Tông thăm bệnh, nhân kia hỏi:

– Chân không cùng ngoan ko là đồng tuyệt khác?

Vua đáp:

– hỏng không là một, nhưng vày tự vai trung phong mê ngộ đề nghị thành bao gồm chân cùng ngoan không đúng khác. Ví như phòng nhà, mở ra thì sáng, đóng góp lại thì tối, sáng sủa và buổi tối chẳng đồng, với phòng đơn vị là một.

Ngày hôm sau, Quốc sư Đại Đăng vào thăm hỏi:

– thánh thượng bệnh chăng?

Vua đáp:

– Tứ đại là bệnh, điều này xưa nay sanh tử không can hệ, mà dính kẹt trong dịch hoạn sao?

Khoảng mấy ngày sau, Thái Tông lặng thinh không nói, đuổi hết kẻ hầu hạ, đem việc nước dặn dò Thánh Tông. Thánh Tông ý muốn nhờ hai Quốc sư Phù Vân (Đạo Viên) và Đại Đăng nói pháp xuất cố kỉnh cho Thái Tông nghe. Thái Tông gằn giọng bảo:

- Đến vào đây, giảm một mảy tơ nhường nhịn trên giết mổ khoét thương, thêm một mảy tơ như trong mắt để bụi. Bố đời chư Phật, bốn ánh mắt nhau, sáu đờiTổ sưthối thân gồm phần. Cho dù Phù Vân nói huyền, Đại Đăng thuyết diệu phần đa là lời thừa, có lợi gì đối với cái này?

Nói kết thúc Ngài âm thầm thị tịch...

Ngày 4 mon 10 âm kế hoạch (31 mon 10 dương lịch) năm 1277, triều đình làm lễ chôn cất Thái Tông tại Chiêu Lăng thuộc đậy Long Hưng (Tiến Đức, Hưng Hà, tỉnh thái bình ngày nay). Ông được tông miếu hiệu là Thái Tông (太宗), thụy hiệu là Thống Thiên Ngự rất Long Công Mậu Đức Hiển Hòa Hựu Thuận Thần Văn Thánh Vũ Nguyên Hiếu nhà vua (統天御極隆功茂德顯和佑順神文聖武元孝皇帝).